عباس قديانى
467
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
به وسيلهء طغرل بيك و سپس آلب ارسلان و ملكشاه سلجوقى قلمرو آنها مندرجا وسعت تمام يافت ، و تقريبا حوزهء فرمانروايى آنها تا به حدود مملكت ساسانيان رسيد ، و نه فقط دولتهاى غزنويان و آل بويه با ظهور آنها رو به خاموشى گراييد ، بلكه قدرت آنها امپراتورى روم ( بيزانس ) را نيز تهديد و تضعيف كرد ، و سلاجقه ، چندى بعد ، بلاد شام و قسمت عمدهء روم را به تصرف درآوردند ، و با صليبيها روبهرو شدند . معذلك ، اندكى بعد ( مخصوصا پس از وفات ملكشاه ) ، به سبب منازعات خانوادگى ، دولت آنها به ضعف گراييد ، و بدين سبب ، اسماعيليه قدرت به هم رسانيدند ، و نه فقط در الموت و قهستان ، بلكه حتى در اصفهان نيز صاحب نفوذ شدند . سلاجقه در تاريخ ايران تأثير شگرف كردند ، و ظهور آنها موجب سلطهء اتابكان ترك بر اكثر بلاد گشت . همچنين به سبب اظهار انقيادى كه غالب آنها نسبت به خليفهء بغداد مىكردند ، قدرت خلافت تا حدى افزون شد ، و در مقابل تحريكات فاطميان مصر و شوكت آل بويه ، خليفه را اعتبار و استظهارى حاصل آمد . وسعت قلمرو و توسعهء فتوحات سلاجقه در حوزهء اسلام سبب مزيد انتشار زبان فارسى شد ، و بدينگونه بود كه زبان و ادب ايران در اقصى نقاط آسياى صغير انتشار يافت . سلاطين و وزراى اين سلسله به تأسيس مدارس و بناى مساجد و خانقاهها اهتمام كردند ، و مدارس نظاميه در عهد آنها و به وسيلهء خواجه نظام الملك طوسى در بلاد مختلف بنا شد . بعضى از امراى اين سلسله ( مانند طغانشاه ابن آلب ارسلان ، ملكشاه سلجوقى ، و سلطان سنجر ) در تشويق و نگهداشت شعرا و فضلا كوشيدند ، و شعرايى مانند ارزقى ، معزى ، و انورى ابيوردى آنها را ستايش كردهاند . سلاجقه كرمان عنوان شعبهاى از سلسلهء سلاجقه ، كه بين سالهاى 433 تا 583 ه . ق . در كرمان و توابع ( و گاه در بعضى نواحى مجاور نيز ) فرمانروايى كردهاند ، و آنها را به سبب آنكه مؤسس اين سلسله قارود نام داشته است ، آل قارود هم مىخواندهاند . اولين پادشاه اين سلسله قارود ، برادر آلب ارسلان بود كه هنگام جلوس ملكشاه سلجوقى مدعى او شد و در دنبال جنگى كه بين آن دو روى داد دستگير شد و به قتل رسيد . بعد از او ، نه پادشاهى كرمانشاه اول كه جانشين او بود دوام يافت ، نه امارت اسمى برادرش ملك حسين خردسال . سلطانشاه ابن قارود كه در واقع بعد از قارود سلطنت واقعى يافت ، در حقيقت سومين و به حسابى چهارمين پادشاه اين سلسله بود . بعد از او نوبت به تورانشاه اول ، و سپس به ايرانشاه سلجوقى رسيد . سلطنت خشن ايرانشاه و اقدام او در قتل اكثر افراد و اعيان آل قارود ، و سپس اتهام او به زندقه و قتلش ، نزديك بود كه سلطنت سلاجقهء كرمان را پايان دهد . اما سلطنت ارسلانشاه اول دوباره پادشاهى آل قارود را تجديد و تحكيم كرد . بعد از او محمد ابن ارسلانشاه و سپس طغرل شاه امارت كردند . از پسران طغرل شاه يك چند بهرامشاه سلجوقى و ارسلانشاه دوم مدعى شدند ، و عاقبت برادر ديگرشان تورانشاه دوم پادشاهى يافت . محمد شاه سلجوقى ، كه بعضى از امرا او را بر ضد وى علم كردند ، مواجه شد ، و عاقبت هم در مقابل طغيان ملك دينار و غلبهء غز ، كرمان را گذاشته به سيستان و غور رفت . سلاجقهء بزرگ سلاجقهء خراسان ، يا سلاجقهء بزرگ عنوان متداول در باب شاخههاى عمده و اصلى سلاجقه ، كه